admin, Author at Бухоро вилоят суди

Ўзбекистон Республикасида Медиацияни ҳуқуқий асослари, қўллашнинг хусусиятлари ва оқибатлари

Жамият тараққий этар экан жамиятнинг ташкил этган жисмоний шахслар, юридик шахслар даавлатлар ўзаро турли муносабатларга киришадилар. Бу муносабатларни амалга оширишда муносабат иштирокчилари ўртасида турли низоларни келиб чиқиши муқаррар. Келиб чиққан низоларни ҳал этиш учун инсоният тарихида турли усуллардан фойдаланишган. Низоларни тинч йўл билан келишиш орқали, куч ишлаш орқали ва ҳуқуқий усуллар орқали ҳал этилган.

Низоларни ҳуқуқий усуллар билан ҳал этиш судга, ҳакамлик судларига мурожаат этиш орқали ҳал қилинади. Низоларни одил судлов тизимидан ташқарида ҳам ҳал этиш мумкин. Бу низоларни муқобил ҳал этиш усуллари ҳисобланади. Ҳуқуқий адабиётларда ва амалиётда низоларни муқобил ҳал этиш бир неча усуллари кўрсатиб ўтилган. Жумладан музокара, ярашув,ҳакамлик, арбитраж, талабнома тартиби, мустақил экспертлар хулосаси ва медиация тартиб таомиллари кўрсатиб ўтилган.

Медиация – келиб чиққан низони тарафлар ўзаро мақбул қарорга эришиш учун ихтиёрий розилиги асосида Медиатор кўмагида ҳал этиш усулидир.

Медиация ривожланган хорижий давлатлар ҳуқуқий тизимида низони судгача олиб бормасдан муқобил йўл билан ҳал қилиш учун кенг кўлланиб келинмоқда.

Ўзбекисон Республикасининг “Медиация тўғрисида”ги қонунининг қабул қилиниши ва кўпгина қонунларимизга медиация билан боғлиқ қоидаларнинг киритилиши бизнинг республикамизда ҳам низоларни муқобил йўл билан судгача ҳал этиш учун ҳуқуқий замин яратиб берди.

Қонуннинг 3 моддасида қайси муносабатлар татбиқ этилиши белгилаб берилди. Ушбу Қонуннинг амал қилиши фуқаролик ҳуқуқий муносабатлардан, шу жумладан тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш муносабати билан келиб чиқадиган низоларга, шунингдек якка меҳнат низоларига ва оилавий ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган низоларга медиацияни қўллаш билан боғлиқ муносабатларга нисбатан, агар қонунда бошқача қоида назарда тутилмаган бўлса, татбиқ этилади.

Шу ўринда “медиация қайси ҳолатларга татбиқ этиб бўлмайди?”- деган савол туғилади. Қонун медиацияда иштирок этмаётган учинчи шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларига, жамоат манфаатларига дахл қиладиган ёки дахл қилиши мумкин бўлган низоларга нисбатан татбиқ этилмайди.

Қонунга кўра, медиация махфийлик, ихтиёрийлик, тарафларнинг ҳамкорлиги ва тенг ҳуқуқлилиги, медиаторнинг мустақиллиги ва холислиги принциплари асосида амалга оширилади.

Медиация иштирокчилари медиация жараёнида ўзларига маълум бўлиб қолган маълумотларни уларни тақдим этган медиация тарафининг, унинг ҳуқуқий ворисининг ёки вакилининг ёзма розилигисиз ошкор қилишга ҳақли эмас.

Медиация иштирокчилари ўзларига медиация жараёнида маълум бўлиб қолган ҳолатлар ҳақида гувоҳ сифатида сўроқ қилиниши мумкин эмас, шунингдек улардан медиацияга тааллуқли ахборотни талаб қилиб олиш мумкин эмас, бундан қонунда назарда тутилган ҳоллар мустасно.

Медиация тарафларнинг медиацияни қўллаш тўғрисидаги келишувда ифодаланган ўзаро ихтиёрий хоҳиш-истаги бўлган тақдирда қўлланилади.

Медиация тарафлари медиацияни қўллашдан унинг исталган босқичида воз кечишга ҳақли. Тарафлар ўзаро мақбул келишувни муҳокама қилиш учун масалаларни танлашда эркиндир. Медиация тартиб-таомилини амалга ошириш вақтида ярашишга мажбурлаш тақиқланади.

Медиация тартиб-таомили медиатив келишув шартларига бир томонлама таъсир кўрсатишни истисно этган ҳолда амалга оширилиши керак.

Медиация тартиб-таомили низо хусусида тарафларнинг ҳамкорлиги асосида ўзаро мақбул қарорга эришиш мақсадида амалга оширилади.

Медиация тарафлари медиаторни, медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тартибини, медиация тартиб-таомилидаги ўз нуқтаи назарини, бу нуқтаи назарни ҳимоя қилиш усуллари ва воситаларини танлашда, ахборот олишда, медиатив келишув шартларининг ўзаро мақбуллигини баҳолашда тенг ҳуқуқлардан фойдаланади ҳамда уларнинг зиммасида тенг мажбуриятлар бўлади.

Медиация тартиб-таомилини амалга оширишда медиатор мустақилдир. Медиация тартиб-таомилини амалга оширишда медиаторнинг фаолиятига бирор-бир тарзда аралашишга йўл қўйилмайди.

Медиатор холис бўлиши, медиация тартиб-таомилини тарафларнинг манфаатларини кўзлаб амалга ошириши ва медиацияда уларнинг тенг иштирокини таъминлаши, тарафларга ўз мажбуриятларини бажариши ҳамда ўзларига берилган ҳуқуқларни амалга ошириши учун зарур шарт-шароитлар яратиши керак. Медиаторнинг мустақиллиги ва холислигига тўсқинлик қиладиган ҳолатлар мавжуд бўлган тақдирда, у медиация тартиб-таомилини амалга оширишдан воз кечиши керак.

Кимлар медиатор бўла олади? Медиаторнинг фаолияти профессионал ёки нопрофессионал асосда амалга оширилиши мумкин. Профессионал асосдаги медиатор фаолиятини Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан тасдиқланадиган медиаторларни тайёрлаш дастури бўйича махсус ўқув курсидан ўтган, шунингдек Профессионал медиаторлар реестрига киритилган шахс амалга ошириши мумкин. Нопрофессионал асосдаги медиатор фаолиятини йигирма беш ёшга тўлган ва медиатор вазифаларини бажаришга розилик берган шахс амалга ошириши мумкин.

Кимлар медиатор бўла олмайди ? Давлат вазифаларини бажариш учун ваколат берилган ёки унга тенглаштирилган шахс, бундан нотариуслар мустасно, муомала лаёқати чекланган ёки муомалага лаёқатсиз деб топилганлиги тўғрисида суднинг қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори мавжуд бўлган шахс, судланганлик ҳолати тугалланмаган ёки судланганлиги олиб ташланмаган шахс, ўзига нисбатан жиноий таъқиб амалга оширилаётган шахс медиатор бўла олмайди.

Медиация қачон қўлланилади? Медиация суддан ташқари тартибда, низони суд тартибида кўриш жараёнида, суд ҳужжатини қабул қилиш учун суд алоҳида хонага (маслаҳатхонага) киргунига қадар, шунингдек суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш жараёнида, шунингдек, низони ҳакамлик судида кўриш жараёнида ҳакамлик судининг қарори қабул қилингунига қадар қўлланилиши мумкин.

Медиация суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш жараёнида қўлланилган тақдирда фаолиятини профессионал асосда амалга оширувчи медиаторнинг албатта иштирок этиши талаб этилади.

Медиация қандай босқичларда малга оширилади? –

Тарафлар низони суддан ташқарида ихтиёрий ҳал этиш ҳохиш-истагини билдириши
Медиаторни танлаш ва маслаҳатлашиш
Медиацияни қўллаш тўғрисида келишув тузиш
Медиатив музокаралар олиб бориш
Низони ҳал этиш учун маъқул вариантларни ишлаб чиқиш
Медиатив келишувни имзолаш
Медиатив келишувни ихтиёрий ижро қилиш

Медиация тартиб-таомили медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисида тарафлар томонидан келишув тузилган кундан эътиборан бошланади. Медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилади.

Медиация тартиб-таомили амалга оширилаётганда даъво муддатининг ўтиши тўхтатиб турилади.

Медиация тартиб-таомилини амалга ошириш учун тарафлар ўзаро келишувга кўра бир ёки бир неча медиаторни танлайди. Медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тартиби, қоида тариқасида, медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисидаги келишувда белгиланади.Медиация тартиб-таомили амалга оширилаётганда медиатор ўзининг ҳаракатлари билан бирор-бир тарафни устун ҳолатга қўйишга, худди шунингдек тарафлардан бирининг ҳуқуқлари ва қонуний манфаатларини чеклашга ҳақли эмас.

Медиация тартиб таомилини амалга ошириш муддати белгиланганми?

Медиация тартиб-таомилини амалга ошириш муддати медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисидаги келишувда белгиланади. Бунда медиатор ва тарафлар медиация тартиб-таомили ўттиз кундан ортиқ бўлмаган муддатда тугалланиши учун барча мумкин бўлган чораларни кўриши керак. Зарур бўлган тақдирда, медиация тартиб-таомилини амалга ошириш муддати тарафларнинг ўзаро розилиги билан ўттиз кунгача узайтирилиши мумкин. Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш жараёнида медиация тартиб-таомилини амалга ошириш муддати кўпи билан ўн беш кунни ташкил этади.

Медиация тартиб-таомилини амалга ошириш натижалари бўйича тарафлар келиб чиққан низо ёхуд мажбуриятларни бажариш шартлари ва муддатлари хусусида ўзаро мақбул қарорга эришган тақдирда, тарафлар ўртасида ёзма шаклда медиатив келишув тузилади.

Медиатив келишув уни тузган тарафлар учун мажбурий кучга эга бўлиб, ушбу келишув унда назарда тутилган тартибда ҳамда муддатларда тарафлар томонидан ихтиёрий равишда бажарилади.

Медиатив келишув бажарилмаган тақдирда тарафлар ўз ҳуқуқлари ҳимоя қилинишини сўраб судга мурожаат этишга ҳақли.

Амалиётда давлат органи ёки бошқа орган томонидан қайси шахснинг манфаатларини кўзлаб даъво тақдим этиш ҳолатлари кўп учрайди. Хўш, бундай ҳолатларда ҳам медиатив келишув тузиш мумкинми? Қонунда давлат органи ёки бошқа орган томонидан қайси шахснинг манфаатларини кўзлаб даъво тақдим этилган бўлса, ўша шахс мазкур давлат органининг ёки бошқа органнинг иштирокисиз медиатив келишув тузишга ҳақли эканлиги белгиланган. Прокурорнинг даъвоси билан иш қўзғатилган ҳолатларда ҳам тарафлар прокурорнинг иштирокисиз медиатив келишув тузишга ҳақли.

Қонунда назарда тутилган ҳолларда, ваколатли давлат органи ишнинг муҳокамасини қолдириб, медиация тартиб-таомилини амалга ошириш учун муддат тайинлаши мумкин. Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш жараёнида медиация тартиб-таомили амалга оширилган тақдирда, уни амалга ошириш даврида ижро ишини юритиш тўхтатиб турилади.

Медиация тартиб-таомилини амалга ошириш чоғида давлат органининг бевосита аралашуви тақиқланади.

Суд муҳокамаси жараёнида, низони ваколатли давлат органида кўриш жараёнида медиация тартиб-таомилини амалга ошириш чоғида тарафлар томонидан эришилган медиатив келишув тегишли иш қайси суд ёки ваколатли давлат органининг иш юритувида турган бўлса, дарҳол ўша судга ёки ваколатли давлат органига юборилади.

Суд ҳужжатларини ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш жараёнида тарафлар томонидан эришилган медиатив келишув ижро ҳужжати ўз иш юритувида бўлган давлат ижрочисига дарҳол юборилади.

Давлат органи иштирокида низо келиб чиққан тақдирда, давлат органи медиацияни қўллаш бўйича чоралар кўриши керак.

Судда иш қўзғатилганидан кейин медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисида келишув тузилганда ИПК 101- моддасининг 6-бандига мувофиқ суд иш юритишни тўхтатиб туради. Иш юритиш медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тугагунга қадар, бироқ олтмиш кундан ортиқ бўлмаган муддатда тўхтатиб турилади.

Низо медиатив келишув билан медиация тартибида ҳал қилинган тақдирда, тўланган давлат божи қайтарилади. Бироқ, суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш жараёнида медиатив келишув тузилган ҳолларда давлат божи қайтарилмайди.

Медиаторга ҳақ тўлаш тартиби қандай амалга оширилади?

Қонунга кўра, профессионал асосдаги медиаторнинг фаолияти ҳақ эвазига ёки текин амалга оширилиши мумкин. Нопрофессионал асосдаги медиаторнинг фаолияти текин амалга оширилади. Нопрофессионал медиаторга унинг медиация тартиб-таомилини амалга ошириш билан боғлиқ ҳолда қилган харажатларининг, шу жумладан низони кўриб чиқиш жойига бориб келиш учун йўл ҳақи, яшаш ва овқатланиш харажатларининг ўрни қопланиши мумкин. Ҳақ тўлаш ва харажатларнинг ўрнини қоплаш тарафлар томонидан, агар улар бошқача қоида ҳақида келишиб олмаган бўлса, тенг улушларда амалга оширилади.

Медиатор медиация тартиб-таомилини амалга оширишни рад этган тақдирда, у медиация тарафлари томонидан ўзига тўланган пул маблағларини қайтариб бериши шарт.

Медиация жараёни қачон тугатилади?

Медиация -тарафлар томонидан медиатив келишув тузилганлиги, низо хусусида ўзаро мақбул бўлган қарорга эришиш имконияти йўқлиги, мавжуд ихтилофлар бўйича келишувга эришмай туриб медиацияни тугатиш тўғрисида тарафларнинг келишуви тузилганлиги (медиация тартиб-таомилини амалга ошириш тўғрисида ёзма келишув мавжуд бўлган тақдирда), бирор-бир тарафнинг медиацияни давом эттиришдан воз кечишни маълум қилганлиги, медиация тартиб-таомилини амалга ошириш муддатлари ўтганлиги ҳолатларида тугатилади.

Медиация тартиб таомилида низони хал қилишнинг судда ҳал қилишдан афзалликлари ва фарқлари қуйидагиларда намоён бўлади.

-Медиация икки тарафнинг розилиги билан амалга оширилади, суд жараёнида низо бир тарафнинг розилигисиз бошланади.

-Медиацияда медиаторни тарафлар танлайди, судьяни танлаш мумкин эмас.

– Медиацияда тарафлар ўз манфаатидан келиб чиқиб бир қарорга келишади, суд қонунга асосланиб қарор қабул қилади.

-Медиация келишув ихтиёрий ижро этилади, суд қарорни мажбурий ижрога йўналтириши мумкин.

-Медиация тез ва енгил жараён, суд жараёни мураккаб, жуда кўп вақт ва маблағ сарфланишини талаб қилади.

-Медиация махфий жараён бўлса, суд ошкора амалга оширилади.

-Медиацияда тарафлар ҳамкорлик қилади ва дўстона муносабатни сақлаб қолади. Суд жараёнида тарафлар тортишади, низоли ҳолат кескинлашади.

Хулоса қилиб айтганда медиация институтини жорий этилиши, медиатив тартиб таомили бўйича низоларни ҳал этиш, фуқаролик, меҳнатга оиб, иқтисодий низоларни тинч йўл билан ҳал этишда, судларда низоли ишлар ҳажмини камайтиришда, тарафларнинг қонуний ҳуқуқ ва манфаатларини таъмилашда муҳим рол эгаллайди деб ҳисоблайман.

Бухоро вилоят суди судьяси М.Кодирова

Фуқаролик ҳуқуқида мажбуриятлар:

моҳияти, турлари ва аҳамияти

Фуқаролик ҳуқуқи инсонлар ўртасидаги мулкий ва мулкий бўлмаган шахсий муносабатларни тартибга солувчи ҳуқуқ тармоғидир. Ушбу ҳуқуқ соҳасининг асосий институтларидан бири — мажбуриятлар ҳуқуқи ҳисобланади. Мажбуриятлар фуқаролик ҳуқуқининг юрак уришидир, чунки улар орқали шахслар ўзаро ҳуқуқий алоқаларга киришадилар, ҳуқуқ ва мажбуриятлар билан боғланадилар.

Фуқаролик кодексининг 329-моддасида айтилишича, мажбурият деб, бир шахснинг (қарздорнинг) бошқа шахс (кредитор) фойдасига маълум бир ҳаракатни — яъни мол-мулкни топшириш, иш бажариш, хизмат кўрсатиш, пул тўлаш ва бошқаларни бажариши, ёхуд муайян ҳаракатни содир этмаслиги мажбурияти тушунилади. Кредитор эса қарздордан бу мажбуриятни адо этишни талаб қилиш ҳуқуқига эга.

Мажбуриятлар икки томонлама ҳуқуқий муносабатлар бўлиб, унда бир томоннинг мажбурияти бошқа томоннинг ҳуқуқи билан чамбарчас боғлиқдир.

Мажбуриятлар келиб чиқиш асосларига ва мазмунига кўра бир неча турларга бўлинади:

Келиб чиқишига кўра:

Шартномавий мажбуриятлар — томонлар ўртасида тузилган шартномаларга асосланади (масалан, олди-сотди, ижара, хизмат кўрсатиш шартномалари).

Шартномадан ташқари мажбуриятлар — қонун асосида ёки зарар етказилиши натижасида юзага келади (масалан, мулкий зарар учун жавобгарлик).

Мазмунига кўра:

Мол-мулкни топшириш мажбуриятлари

Иш бажариш ёки хизмат кўрсатиш мажбуриятлари

Пул тўлаш мажбуриятлари

Нотўғри ҳаракатлар содир этмаслик мажбурияти

Мажбуриятларнинг бажарилиши

Мажбуриятни бажариш — бу қарздорнинг кредитор олдидаги мажбуриятини ўз вақтида, тўлиқ ва қонуний асосда адо этишидир. Фуқаролик кодексида мажбуриятларнинг бажарилиш тартиби, жойи, муддати, шакли аниқ белгиланган. Агар қарздор ўз мажбуриятини бажармаса ёки лозим даражада бажармаса, у ҳуқуқий жавобгарликка тортилиши мумкин.

Мажбуриятни бажармаслик оқибатлари

Мажбуриятлар бузилган тақдирда қуйидаги ҳуқуқий оқибатлар юзага келади:

Зарарни қоплаш

Пеня (жарима) тўлаш

Шартномани бекор қилиш ёки уни ўзгартириш

Суд орқали мажбуриятни ижро эттириш

Фуқаролик ҳуқуқида мажбуриятлар жамиятда ҳуқуқий барқарорлик ва ишонч асосларини яратади. Улар орқали шахслар ўз ҳуқуқий манфаатларини ҳимоя қилиш, иқтисодий муносабатларни тартибга солиш ва адолатни қарор топтириш имкониятига эга бўладилар. Шу боисдан, ҳар бир фуқаро ва юридик шахс ўз мажбуриятларини билиши ва уларга риоя қилиши лозим.

Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар

бўйича судлов ҳайъати судьяси Х.Абдуллаев

Даъво муддати: тушунчаси, турлари ва ҳуқуқий аҳамияти

Фуқаролик ҳуқуқида ҳар бир шахс ўз бузилган ҳуқуқларини ҳимоя қилиш учун судга мурожаат қилиши мумкин. Бироқ бу ҳуқуқ доимий эмас — у муайян муддат билан чегараланади. Ҳуқуқни ҳимоя қилишга бўлган бу давр даъво муддати деб аталади. Даъво муддати — бу фуқаролик-ҳуқуқий муносабатларда муҳим институт бўлиб, ҳуқуқий барқарорлик ва ишончни таъминлайди.

Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 148-моддасига кўра, даъво муддати — бу шахснинг ҳуқуқи бузилган пайтдан бошлаб ушбу ҳуқуқни суд орқали ҳимоя қилиш учун белгиланган муддатдир. Ушбу муддат тугагач, суд одатда даъвони кўришдан бош тортади, агар у қонун билан истисно этилмаган бўлса.

Даъво муддати институтининг асосий мақсади — йиллар давомида ҳуқуқий ноаниқликни олдини олиш, ҳуқуқий муносабатларнинг барқарорлигини таъминлаш ҳамда жавобгарнинг ҳуқуқларини ҳимоя қилишдан иборат. У шунингдек, шахсларни ўз ҳуқуқларини ўз вақтида амалга оширишга ундайди.

Даъво муддати турлари

Умумий даъво муддати

Фуқаролик кодексининг 149-моддасига мувофиқ, умумий даъво муддати 3 йил этиб белгиланади. Бу муддати барча фуқаролик-ҳуқуқий талаблар учун татбиқ этилади, агар қонун билан бошқача муддат белгилаб қўйилмаган бўлса.

Махсус даъво муддати

Айрим ҳуқуқий муносабатлар учун қонунчиликда қисқароқ ёки узоқроқ муддатлар белгиланади. Масалан:

Ташиш шартномасидан келиб чиқадиган даъволар учун — 1 йил.

Нуқсонли товарлар учун даъво — 6 ой ёки 1 йил (товар турига қараб).

Ҳаёт ва соғлиққа зарар етказиш билан боғлиқ даъволар учун — 3 йил, лекин зарар кўрилганлигини билган пайтдан бошлаб ҳисобланади.

Даъво муддатининг бошланиши

Даъво муддати, одатда, фуқаро ўз ҳуқуқининг бузилганлигини билган ёки билиши лозим бўлган кундан бошлаб ҳисобланади. Айрим ҳолларда, муддати кечиктирилган ёки турлича бошланган бўлиши мумкин (масалан, яширин нуқсонлар бўйича даъволар).

Даъво муддати ўтганидан кейин

Даъво муддати ўтиб кетган бўлса, бу даъвони қаноатлантиришга тўсқинлик қилади. Бироқ агар томонлар бу муддат тугаганидан бехабар бўлиб, даъво кўтарилган бўлса, суд уни фақат жавобгар даъво муддати ўтганлиги ҳақида эътироз билдирса, рад этади. Акс ҳолда, даъво кўриб чиқилади.

Даъво муддатининг тўхташи, бекор бўлиши ва тикланиши

Фуқаролик кодексида айрим ҳолатларда даъво муддати ҳисобланишини:

Тўхтатиб туриш (уруш, форс-мажор, томоннинг оғир ҳолати),

Тиклаш (агар шахс узрли сабабларга кўра даъво қилолмаган бўлса),

Янги муддатдан бошланиши (масалан, даъвони тан олиш) каби ҳолатлар назарда тутилган.

Даъво муддати фуқаролик ҳуқуқининг тартиб-интизомини сақлашда, ҳуқуқларни ўз вақтида амалга оширишни таъминлашда муҳим воситадир. Ҳар бир фуқаро ва юридик шахс ўз ҳуқуқларини йўқотиб қўймаслиги учун даъво муддатларига қатъий риоя қилиши зарур. Шунингдек, судлар ва юристлар ушбу институтни тўғри қўллаш орқали адолатли ёндашувни таъминлайдилар.

Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар

бўйича судлов ҳайъати судьяси Х.Абдуллаев

Тўловга қобилиятсизлик ишларини кўриш:

ҳуқуқий асослар, тартиб ва амалий аҳамияти

Бозор иқтисодиёти шароитида корхоналар ва юридик шахслар фаолияти нафақат фойда олиш, балки молиявий хавфлар билан ҳам боғлиқдир. Узоқ муддат давомида қарзларини тўлай олмаслик ҳолати юзага келганида, бундай субъектлар тўловга қобилиятсиз деб топилиши мумкин. Тўловга қобилиятсизлик ҳолатлари иқтисодий судлар томонидан махсус қонуний тартибда кўриб чиқилади.

Тўловга қобилиятсизлик тушунчаси

Ўзбекистон Республикаси “Тўловга қобилиятсизлик тўғрисида”ги Қонунига мувофиқ, тўловга қобилиятсизлик — бу қарздорнинг ўз мажбуриятларини ўз вақтида бажаришга молиявий имконияти йўқлиги туфайли, унда мавжуд қарзларни қоплашга етарли маблағ ёки мол-мулк бўлмаган ҳолатидир.

Тўловга қобилиятсизлик:

доимий ва узоқ муддатли бўлса,

суд томонидан тасдиқланса,

расмий тартибда эълон қилинади.

Ишни кўриш тартиби

Ариза бериш

Тўловга қобилиятсизлик тўғрисидаги ишлар, одатда, қуйидаги субъектлар томонидан судга ариза киритилиши билан бошланади:

Қарздорнинг ўзи (ўзини банкрот деб тан олиши ҳолатида)

Кредиторлар (қарзни ундира олмаган тақдирда)

Солиқ органлари ёки бошқа ваколатли идоралар

Аризани қабул қилиш ва иш қўзғатиш

Суд ариза шартларига мувофиқликни текширади ва иш юритишни бошлайди. Аризада қарздорнинг молиявий ҳолати, қарздорлик миқдори, муддати, тўловнинг имконсизлиги далиллари бўлиши керак.

Молиявий таҳлил ва вақтинчалик бошқарув

Суд қарорига кўра, қарздор корхонага вақтинчалик бошқарувчи тайинланади. У қарздорнинг молиявий ҳолатини текширади, мулкни рўйхатга олади ва тиклаш ёки тугатиш бўйича таклиф беради.

Тугатиш (банкротлик) ёки тиклаш (реорганизация)

Суд қарздорнинг молиявий барқарорлигини тиклаш учун реабилитация режаси тасдиқлаши ёки тўловга қобилиятсизликни эълон қилиб, мулкни реализация қилиш ва кредиторларга тақсимлаш ҳақида қарор чиқариши мумкин.

Тўловга қобилиятсизлик ишларининг ҳуқуқий оқибатлари

Қарздорнинг мулкига эгалик қилиш ва уни тасарруф этиш ҳуқуқи чекланади.

Янги шартномалар тузиш, мажбуриятларни бажариш фақат суд ва бошқарувчи розилиги билан амалга оширилади.

Кредиторларнинг талабларини қондириш фақат суд қарорига асосан, навбатлилик асосида амалга оширилади.

Қарздор юридик шахс бўлса, тугатилган деб эълон қилинади, давлат реэстридан чиқарилади.

Амалий аҳамияти

Тўловга қобилиятсизлик жараёнлари қуйидаги муҳим функцияларни бажаради:

Бозор иштирокчиларининг молиявий интизомини оширади;

Нотўғри бошқарувга эга бўлган субъектлар иқтисодиётдан четлаштирилади;

Кредиторларнинг ҳуқуқлари ҳимоя қилинади;

Фойдали фаолиятни қайта тиклаш имконияти яратилади (агар реабилитация танланса).

Тўловга қобилиятсизлик институтининг қонуний асосда юритилиши — иқтисодий барқарорликни таъминлашнинг муҳим воситасидир. Иқтисодий судлар бундай ишларни ҳал қилишда нафақат молиявий ҳолатни, балки ижтимоий ва иқтисодий омилларни ҳам инобатга олади. Бу жараён қонунийлик, адолат ва тартиб асосида олиб борилиши лозим.

Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар

бўйича судлов ҳайъати судьяси О.Қўлдошов

Коррупция тараққиёт кушандаси

Президентимиз 2025 йил 5 март куни Коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши йиғилишида иштирок этиб, юртимизда коррупциядан холи муҳит яратиш бўйича қилинган ишларга баҳо бериб, келгуси вазифларни белгилаб берган эди.

Давлатимиз раҳбари йиғилишда нутқ сўзлаб, коррупция ислоҳотлар йўлидаги энг катта тўсиқ ва ғов эканини таъкидлади. Шу боис сўнги йилларда бу иллатга қарши курашиш бўйича қонунлар қабул қилиниб, янги тизим яратилди. Парламент палаталарида маъсул қўмиталар, коррупцияга қарши курашиш миллий кенгаши ва Агентлиги ташкил қилинди.

Ушбу ислоҳотлар натижасида коррупцияга қарши курашиш бўйича қилинган ишларга қаратсак. Давлатимиз раҳбари бошчилигида дастлаб унинг омилларига қарши курашилди. Масалан, ерни ҳоким қарори билан ажратишдан тўлиқ воз кечилиб, аукцион тизимига ўтказилгани натижасида бу тизим халқчил бўлди. Шаффоф қурилиш дастури жорий этилганидан кейин бу соҳада ҳам ижобий ўзгаришлар кузатилмоқда.

Давлат харидлари бўйича қонун қабул қилингани, танлов ва тендер рақамлашиб, натижада соғлом рақобат бўлгани учун ўтган йили жуда кўп миқдорда бюджет маблағлари тежалди.

Бундан ташқари, мактабгача ва мактаб таълими тизимида 10 дан ортиқ хизмат турлари тўлиқ электрон шаклга ўтказилиб, бу соҳада мурожаат сони камайганлигидан, Олий таълим тизими ҳам рақамлаштирилди, аввал тест топшириб, тўпланган балига қараб, кейин олийгоҳни танлаш жорий қилинганлигидан ҳамда ҳамда Йўл ҳаракати хавфсизлиги инспектори “боди-камера”да хизмат ўтаётгани, авторақамлар аукционда сотилаётгани, қоғозда баённома йўқ бўлгани учун коррупция омиллари кескин камайганлигидан билсак бўлади.

Хусусан, аҳоли ва тадбиркорларга “халқ хизматидаги давлат” тамойили асосида хизмат кўрсатиш йўлга қўйилди.

Давлатимиз раҳбари йиғилишда ҳуқуқ-тартибот идоралари асосан, коррупцияни аниқлаш ва жазолаш билан ишлаб, коррупциявий омилларни таг-томири билан йўқотадиган превентив чораларга эътиборсиз қолаётгани қайд этилди. Аслида эса коррупциявий жиноятларнинг 75 фоизи туман ва маҳаллада маиший коррупция шаклида содир этилаётгани боис коррупцияга қарши курашиш ҳудудий кенгашлари таркиби тўлиқ янгиланганлиги, унга вилоят халқ депутатлари кенгаши раислари бош бўлиши таъкидланди.

Ҳудудий кенгашлар коррупциявий омилларни аниқлаб, уларга барҳам бериш учун қонунчиликни ўзгартириш, жазо муқаррарлигини таъминлаш бўйича Миллий кенгашга таклиф киритади.

Бу тизим ижтимоий–иқтисодий муаммоларни ҳал этишга кўмаклашади, шу билан бирга энди прокурор, ички ишлар ва солиқ раҳбарлари секторлар фаолияти билан шуғулланмаслиги айтиб ўтилди. Жиноятчиликнинг олдини олиш, унга қарши курашиш бўйича қўшимча вазифлар қўйилди.

Бундан ташқари энди, бюджет ва бюджетдан ташқари маблағ ҳисобидан асосий воситаларни харид қилиш бўйича талаблар ҳам кучайтирилади. Давлат идораларининг харидларида мамлакатимизда ишлаб чиқарилаётган транспорт ва мебелга устуворлик берилади.

Албатта, коррупцияга қарши курашда энг муҳим жиҳат бу давлат хизматига профессионал ва фидойи кадрларни танлаш ҳамда уларни “ҳалоллик вакцинаси” билан эмлаш ҳисобланади. Шу боис энди давлат хизматига ишга олишдаги тартиб ва ёндашувлар такомиллаштирилмоқда. Шунингдек, фикри тоза, коррупцияга тоқатсиз янги авлодни тарбиялаш мақсадида таълим масканларида ҳаллолик ғояларини сингдириш, уларнинг ташаббусларини қўллаб-қувватлаш ишлари амалга оширилади.

Фуқаролик ишлари бўйича
Пешку туманлараро суди раиси Ў.С.Разиков

Девонхона мудири Ш.Ғафуров

FUQАROLIK ISHLАRINI VIDEOKONFERENSАLOQА TIZIMIDАN FOYDАLАNGАN HOLDА O‘TKАZISH TАRTIBI

O‘tgan davr mobaynida O‘zbekistonda barcha sohalar qatori sud-huquq yo‘nalishida ham keng ko‘lamli ishlar amalga oshirildi. Xususan, sud majlislarida zamonaviy axbarot-kommunikatsiya tenologiyalari orqali videokonferentsaloqa rejimi tashkil etildi. Sohadagi bu yangilik sud protsessi ishtirokchilariga katta qulaylik yaratdi.

Sudda videokonferentsaloqa rejimidagi sud majlisini o‘tkazishga tayyorgarlik ko‘rish, uni o‘tkazish va taqdim etilgan hujjatlar bilan ishlash Oliy sud Plenumining “Fuqarolik, jinoyat va ma’muriy ishlarni ko‘rishda sud majlislarini videokonferentsaloqa rejimida o‘tkazishning ayrim masalalari to‘g‘risida” 2017-yil 24-iyundagi 23-sonli qarori bilan tartibga solinadi.

Fuqarolik ishlarini videokonferentsaloqa tizimidan foydalanishda, sud tomonidan ishda ishtirok etuvchi shaxslar va sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilaridan birortasi ishni ko‘rayotgan sudga nisbatan O‘zbekiston Respublikasining boshqa hududida joylashgan taqdirda VKА rejimidagi sud majlisi o‘tkazilishi mumkin.

Sudьya ishni sudda ko‘rishga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrim (qaror)da ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilariga ularning VKА rejimidagi sud majlisida ishtirok etish huquqini ko‘rsatib o‘tadi.

VKА rejimidagi sud majlisi o‘tkazilishining aniq sanasi

va vaqti sudьya tomonidan ishni ko‘rayotgan sudning Аxborot-kommunikatsiya texnologiyalari masalalari bo‘yicha sud xodimi bilan kelishilgan holda “Sud majlislarini VKА rejimida o‘tkazish jadvali”dan kelib chiqib belgilanishi lozim.

Sudьya yordamchisi ishni sudda ko‘rishga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrim (qaror)ni ishda ishtirok etuvchi shaxslarga, sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilariga protsessual qonun hujjatlarida belgilangan tartibda yuborilishini hamda bir nusxasini ishni ko‘rayotgan sudning АKT xodimiga ro‘yxat asosida imzo orqali topshirilishini ta ‘minlaydi.

VKА rejimidagi sud majlisini o‘tkazishga ko‘maklashadigan sudga kelib tushgan ishni sudda ko‘rishga tayyorlash to‘g‘risidagi ajrim (qaror) axborot tizimi orqali ro‘yxatdan o‘tkazilib, shu kunning o‘zida АKT xodimiga topshiriladi.

VKА rejimidagi sud majlisini o‘tkazishga ko‘maklashadigan sud sud majlisini VKА rejimida o‘tkazilishini biror bir sababga ko‘ra ta ‘minlay olmagan taqdirda, АKT xodimi ishni ko‘rayotgan sudning АKT xodimiga zudlik bilan telefon, faks va boshqa aloqa vositalari orqali xabar beradi. O‘z navbatida ishni ko‘rayotgan sudning АKT xodimi bu haqda ish bo‘yicha ma ‘sul sudьyani xabardor qiladi.

VKА rejimidagi sud majlisini o‘tkazishga ko‘maklashadigan sud bilan VKА o‘rnatishning imkoni bo‘lmagan taqdirda, sudьya protsessual qonun hujjatlariga asosan ishni ko‘rishni keyinga qoldirish choralarini ko‘radi.

Ishda ishtirok etuvchi shaxslar, sud ishlarini yuritishning boshqa ishtirokchilari tomonidan sud majlisida taqdim etilgan hujjatlar, jumladan ishonchnomalar, arizalar, iltimosnomalar, yozma fikr-mulohazalar va boshqa yozma dalillar sud majlisini o‘tkazishga ko‘maklashadigan sud АKT xodimi tomonidan skaner yordamida elektron shaklga keltirilib, Internet tarmog‘i orqali ishni ko‘rayotgan sudga uzatiladi.

VKА rejimidagi sud majlisini o‘tkazishga ko‘maklashadigan sud АKT xodimi keyingi ish kunidan kechiktirmasdan sud majlisida taqdim etilgan hujjatlar, jumladan, ishonchnomalar, arizalar, iltimosnomalar, yozma fikr-mulohazalar va boshqa yozma dalillarni kuzatuv xati orqali ilova qilinayotgan hujjatlar ro‘yxati asosida ishni ko‘rayotgan sudga yuboradi.

Ushbu yaratilgan qulayliklar fuqarolar va sud sohasi xodimlariga juda katta imkoniyatlar yaratib berdi. Bugungi kunda boshqa viloyatdagi sud majlisiga borish, buning uchun sarf-xarajat qilish, ortiqcha vaqt yo‘qotish kabi tashvishlar deyarli barham topdi.

Fuqarolik ishlari bo‘yicha G‘ijduvon tumanlararo sudining tizimni boshqarish va xizmat ko‘rsatish muhandisi

Shamsiyev Shohruh Fazliddinovich

Ўзбекистон Республикасининг №1067-сонли Қонуннинг мазмун моҳияти

Янги таҳрирдаги Ўзбекистон Республикаси Конституцияси қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига судлар фаолиятини ҳамда фуқаролар ҳуқуқ ва эркинликларининг кафолатларини кучайтиришга қаратилган ўзгартириш
ва қўшимчалар киритиш тўғрисида Ўзбекистон Республикасининг
№1067-сонли Қонунини қабул қилинди.

Ушбу қонун қонунчилик палатаси томонидан 2025 йил 21 январда қабул қилинган бўлиб, Сенат томонидан 2025 йил 17 мартда маъқулланган. Ўзбекистон Республикаси Президенти томонидан 2025 йил 9 июнда имзоланиб, 2025 йил 10 июнда кучга кирган.

Бугунги кунда, мамлакатимизда суд ҳокимияти мустақиллигини таъминлашга, суд ишлари юритилишини такомиллаштиришга, шунингдек фуқароларнинг ва тадбиркорлик фаолияти субъектларининг ҳуқуқлари, эркинликлари ва қонуний манфаатларини суд орқали ҳимоя қилиш кафолатларини кучайтиришга қаратилган ислоҳотлар амалга оширилмоқда.

Ўзбекистон Республикаси Олий судига ҳамда унинг ваколатларига тааллуқли янги нормалар белгиланганлиги Олий суди фаолиятини ягона ёндашув асосида ислоҳ қилиш зарурлиги тақозо этилганлиги боис мазкур қонун қабул қилинган.

Ушбу Қонун билан “Судлар тўғрисида”ги ва “Ўзбекистон Республикаси Судьялар олий кенгаши тўғрисида”ги Қонунлари Ўзбекистон Республикаси Конституциясига мувофиқлаштирилмоқда.

Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикасининг Жиноят-процессуал кодексида гумон қилинувчи, айбланувчи ёки судланувчи ўзининг айбсизлигини исботлаши шарт эмаслиги ва исталган вақтда сукут сақлаш ҳуқуқидан фойдаланиш мумкинлиги, ҳеч ким ўзига ҳамда яқин қариндошларига қарши гувоҳлик беришга мажбур эмаслиги, агар шахснинг ўз айбини тан олганлиги унга қарши ягона далил бўлса, у айбдор деб топилиши ёки жазога торилиши мумкин эмаслиги, шунингдек шахснинг судланганлиги ва бундан келиб чиқадиган ҳуқуқий оқибатлар унинг қариндошлари ҳуқуқларини чеклаш учун асос бўлиши мумкин эмаслиги белгиланган.

Ушбу Қонун одил судловни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси нормаларининг тўғридан-тўғри қўлланилишини таъминлашга ҳамда давлат органларининг фаолиятини янгича ҳуқуқий тарзда йўлга қўйиш учун хизмат қилади.

Фуқаролик ишлари бўйича
Пешку туманлараро суди раиси Ў.С.Разиков

Девонхона мудири Ш.Ғафуров

“Одамфурушлар” ҳар қандай жазога лойиқдир

Фуқаро Н.Г. 2019 йил октябрь ойининг охирларида БАА давлатида фуқаролар А.Г., Қ.Л. ва бошқалардан иборат уюшган гуруҳ манфаатларини кўзлаган ҳолда улар билан олдиндан жиноий тил бириктириб, одамлар савдоси билан шуғулланиш мақсадида вояга етмаган У.Н.га БААнинг Дубай шаҳридаги меҳмонхона ёки савдо дўконида яхши даромадли иш борлигини айтиб, уни қизиқтириб, аслида эса ундан шаҳвоний мақсадларда фойдаланишни режалаштирган ҳолда ўз ҳисобларидан электрон виза ҳамда “Душанбе-Шарджа” йўналишидаги самолётга электрон чипта юбориб, унинг Ўзбекистон Республикасидан чет элга чиқиш учун рухсатномаси йўқлигини била туриб, “Али” исмли шахс орқали Қирғизистон Республикасидан Тожикистон Республикасига олиб ўтиб, “Талиб” исмли шахс орқали эса уни Душанбе шаҳридаги халқаро аэропорт назорат ўтиш пунктларидан ҳеч бир тўсиқсиз ўтишига эришиб, 2019 йил 13 ноябрь куни вояга етмаган Н.У.ни БААнинг Шарджа шаҳридаги аэропортда кутиб олиб, уни уюшган гуруҳ аъзоси бўлган Қ.Л.га топшириб, Қ.Л. эса уни Шарджа шаҳридаги “Al Taven” ноҳиясидаги кўп қаватли хонадонда сақлаб, унга тегишли фуқаролик паспортини олиб қўйган ҳолда эркини чеклаб, фохишалик йўли билан
16.000 АҚШ доллар ишлаб беришини, акс ҳолда полицияга айтиб қаматтириб юбориш билан мажбурлашнинг бошқа шаклларини қўллаш орқали унга таҳдид қилиб, 2020 йилнинг 12 январь кунига қадар Шарджа шаҳридаги турли миллатга мансуб номаълум фуқаролар билан маълум бир ҳақ эвазига жинсий алоқада бўлишига мажбурлаб, ундан сўнг 2020 йил
13 январдан 2020 йил июнь ойи бошларига қадар бўлган вақт мобайнида Г.А. гуруҳ аъзоси бўлган “Мансур” исмли бангладеш миллатига мансуб фуқаронинг БАА Дубай шаҳар “Дубай Марина” ноҳияси, “Al Shebani Building” даҳасида жойлашган кўп қаватли хонадондаги фоҳишахонасида моддий жиҳатдан ўзига қарам бўлган вояга етмаган У.Н.дан шаҳвоний мақсадларда фойдаланиб, фоҳишалик йўли билан орттирилган барча пулларни уюшган гуруҳ аъзолари ўртасида тақсимлаб олиб, одам савдоси ҳамда қонунга хилоф равишда чет элга чиқиш жиноятини содир қилган.

Худди шунингдек, фуқаро С.Ф. ҳам 2019 йил март ойининг бошларида Бухоро шаҳрида бўлиб туриб, уюшган гуруҳ манфаатларини кўзлаган ҳолда улар билан олдиндан жиноий тил бириктириб, одам савдоси билан шуғулланиш мақсадида Н.Г. БААнинг Дубай шаҳрига юбориб, ундан Дубай шаҳар, “Al-naxta 1” ноҳиясидаги кўп қаватли уйда жойлашган хонадонида фоҳишалик билан шуғуллантириб, жиноий йўл билан топилган барча пулларни уюшган гуруҳ аъзолари ўртасида тақсимлаб олиб, одам савдоси ҳамда қонунга хилоф равишда чет элга чиқиш жиноятини содир қилган.

Мазкур жиноят иши жиноят ишлари бўйича Бухоро шаҳар судида кўриб чиқилиб, судланувчи Н.Г.га Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг
135-моддаси 3-қисми “а”,“г” бандлари билан 4 йил 2 ой муддатга, судланувчи Ф.Н.га Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг 135-моддаси 3-қисми “г” банди билан 4 йил 6 ой муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланиб, ҳар иккала судланувчилар ҳам суд залидан қамоққа олинди.

Жиноят ишлари бўйича

Бухоро шаҳар суди судьяси Ж.Тожиев

Бухоро вилоят суди

бош консультанти Ф.Шарапов

Илмсизлик жиноятга етаклайди

Фуқаро А.А. қасддан жиноят содир этиш йўлига кириб, Интернет тармоғининг “Instagramm” ижтимоий тармоғи орқали “Ahmedov.uzb92” номли профил очиб, ушбу профилда ёзишмалар олиб бориб, 18.12.2022 йилда қариндоши М.Ф. фойдаланиб келган “Miroshoh Uktamovich” номли профилга ва бошқа танишларининг профилларига Дин ишлари бўйича қўмитанинг 22.06.2023 йилдаги IV-сонли экспертиза хулосаларига кўра, Ўзбекистон Республикаси ҳудудига олиб кириш, тайёрлаш ва тарқатиш таъқиқланган ақидапарастлик ғоялари билан йўғрилган маълумот ҳисобланган Абу Муовиянинг “ҳозирги кунда тоғутлар Аллоҳ таолонинг ҳукми билан ҳукм қилмаётгани, бу нарса куфр экани, булар кофир экани, улар диндан чиқиши, умра ва ҳаж амали бекор экани, буларнинг амалига алданиб қолмаслик кераклиги, куфр масжидлардида ўтирмаслик тўғрисидаги” фикрлари келтирилган “VID 20230616 101005 082” номли файлни ва бошқа шу каби материалларни жойлаштириб, тарқатган.

Бундан ташқари, А.А. ўзининг жиноий ҳаракатларини давом эттириб, Интернетнинг “Instagramm” ижтимоий тармоғи орқали “Ahmedov.uzb92” номли профил очиб, ушбу профилда “Катиба Ал-Ғуроба Ал Туркистон” Халқаро террористик ташкилотининг Медиа ходими “Саад Мухтор” билан ёзишмалар олиб бориб, 2022 йил декабрь ойида “Катиба Ал-Ғуроба Ал Туркистон” Халқаро террористик ташкилотини ноқонунийлигини англаган ҳолда тан олиб, мазкур ташкилот таркибида иштирок қилган.

Мазкур иш жиноят ишлари бўйича Бухоро шаҳар судида кўриб чиқилиб, судланувчи Б.С.га Ўзбекистон Республикаси ЖКнинг
244¹-моддаси 3-қисми ва 244²-моддаси 1-қисми билан узил-кесил 3 /уч/ йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.

Жиноят ишлари бўйича

Бухоро шаҳар суди судьяси Ж.Тожиев

Бухоро вилоят суди

бош консультанти Ф.Шарапов

ИҚТИСОДИЙ СУДЛАРДА ПРОКУРОР ИШТИРОКИ: ҲУҚУҚИЙ АСОСЛАР ВА АМАЛИЁТ

Бозор иқтисодиёти шароитида тадбиркорлик фаолиятини юритишдаги низолар ва молиявий-ҳуқуқий муносабатлар сонининг ортиб бориши иқтисодий судлар фаолиятининг муҳим аҳамият касб этишига олиб келади. Бундай шароитда қонун устуворлигини таъминлашда ва иқтисодий адолатни қарор топтиришда прокурор иштирокининг ўрни ва аҳамияти ортиб бормоқда.

Иқтисодий судлар хўжалик юритувчи субъектлар, давлат органлари, маҳаллий ҳокимиятлар, молиявий ва солиқ идоралари ўртасидаги низоларни ҳал этади.

Ўзбекистон Республикасининг “Прокуратура тўғрисида”ги Қонунига ҳамда Иқтисодий процессуал кодексининг 49- моддаси учинчи қисмига асосан, прокурор ўзининг даъво аризаси (аризаси) асосида қўзғатилган ишларда, шунингдек давлатнинг қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш мақсадида ерга оид ҳуқуқий муносабатлар, давлат мулки билан боғлиқ ишларда, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш тўғрисидаги қонунчиликни бузиш, давлат бюджетидан ундирувлар, ўзбошимчалик билан қурилган иморатга бўлган мулк ҳуқуқини эътироф этиш, хусусий мулк сифатида эгалик қилиш ва ундан фойдаланиш фактини аниқлаш, божхона тўловларини ундириш билан боғлиқ ишларда иштирок этиши мумкин.

Қонунчиликка асосан прокурор бошқа шахсларнинг аризаси билан қўзғатилган ишнинг муҳокамасида ўз ташаббуси билан иштирок этиши мумкин эмас, бундан ушбу модданинг учинчи қисмида назарда тутилган ишлар мустасно.

Ишда иштирок этувчи прокурор ишнинг мазмуни бўйича фикрини баён этади, бундан унинг бошқа шахсларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилишга доир даъво аризаси (аризаси) бўйича қўзғатилган ишлар мустасно.

Фуқаронинг, юридик шахснинг ва давлатнинг манфаатларини кўзлаб даъво аризаси (ариза) тақдим этган прокурор даъвогарнинг ҳуқуқларидан фойдаланади ва унинг мажбуриятларини ўз зиммасига олади, бундан келишув битими ёки медиатив келишув тузиш ҳуқуқи мустасно.

Прокурорнинг ўз даъво аризасидан (аризасидан) воз кечиши даъвогарни (аризачини) ишни мазмунан кўриб чиқишни талаб қилиш ҳуқуқидан маҳрум этмайди.

Прокурор томонидан даъвогарнинг ҳуқуқини ҳимоя қилиш мақсадида тақдим этилган даъводан даъвогарнинг воз кечиши даъво аризасини (аризани) кўрмасдан қолдиришга олиб келади.

Сўнгги йилларда прокуратура органлари томонидан ноқонуний хусусийлаштириш, солиқдан бўйин товлаш, давлат мулкини талон-тарож қилиш билан боғлиқ иқтисодий ишлар бўйича судларга даъво аризалари киритилиб, йирик миқдордаги маблағлар давлат бюджетига қайтарилган.

Иқтисодий судларда прокурор иштироки – бу нафақат қонунийликни таъминлаш, балки иқтисодий адолатни қарор топтиришда муҳим восита ҳисобланади. Шу боис, ушбу институтни кучайтириш, прокурорларнинг малакасини ошириш ва уларнинг амалий фаолиятини янада такомиллаштириш давлат сиёсатининг долзарб йўналишларидан биридир.

Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича

судлов ҳайъати судьяси М.Болтаев

Author: admin